Παρασκευή, Μαΐου 24, 2013

Γλωσσική.. ανισότητα των δύο φύλων


Παρόλο που η γυναίκα έχει εξισωθεί με τον άντρα σε κοινωνικούς, οικονομικούς και πολιτικούς τομείς, έχουν μείνει κατάλοιπα, που δηλώνουν το πόσο βαθιά ριζωμένες είναι οι προκαταλήψεις και τα στερεότυπα που την χαρακτηρίζουν, σ' ένα πολύ σημαντικό εργαλείο της καθημερινότητάς μας, τη γλώσσα.

Είμαστε συνηθισμένοι (και κοινωνικά ρυθμισμένοι) να μιλούμε μ' ένα συγκεκριμένο τρόπο όσον αφορά την δομή της γλώσσας μας και το λεξιλόγιο μας. Είναι ένα καθημερινό παράδειγμα το ν' αναφέρουμε σε ζευγάρια πρώτα το αντρικό επώνυμο (το οποίο και επικρατεί) και ύστερα το γυναικείο (ο κύριος και η κυρία τάδε), το αρσενικό προηγείται και σε θρησκευτικές αναφορές (ο Αδάμ και η Εύα).


Είναι επίσης συνηθισμένο να ρωτούμε με “ποιος” αντί για “ποια”, ακόμα και στο τηλέφωνο, όταν ακούμε μια γυναικεία φωνή, αλλά και ν' απαντούμε κανείς/κανένας ενώ δεν αναφερόμαστε μόνο σε αρσενικό γένος. Αυτό είναι ένα φαινόμενο της γλώσσας όπου παρατηρούμε γενικευτική χρήση του αρσενικού γένους, που θεωρείται ισχυρό, και το συναντούμε σε αναρίθμητες περιπτώσεις γύρω μας, όπως: οι καθηγητές, οι μαθητές, οι φοιτητές, κλπ. Είναι κάποια σύνολα δηλαδή, που εμπεριέχουν και το θηλυκό γένος αλλά εκφράζονται με το αρσενικό. Άλλα τέτοια παραδείγματα είναι όταν τα διαφορετικού γένους υποκείμενα συμπίπτουν μ' ένα κατηγορούμενο αρσενικού γένους --> Ο Γιάννης και η Μαρία είναι πολύ αγαπημένοι.

Βέβαια αυτή η συνάντηση αρσενικού και θηλυκού γένους, εκφρασμένη με το πρώτο, γίνεται και στα επαγγέλματα. Ταμίας, φιλόλογος, γραμματέας... εδώ μόνο άρθρα και υποκείμενα μπορούν να κάνουν την διάκριση του γένους. Απ' την άλλη, για ορισμένα όπως: βουλευτής, αστυνομικός, στρατιωτικός.. έχει προταθεί η κατάληξη -ίνα για την διάκριση θηλυκού από αρσενικό (βουλευτίνα, αστυνομικίνα, στρατιωτικίνα) και για άλλα επικρατεί, πιο λαϊκά, η κατάληξη -έσσα (γιατρέσσα), όμως έχει υπογραμμιστεί από γλωσσολόγους πως οι λέξεις έτσι ίσως χάνουν ένα κομμάτι απ' το κύρος τους.

Τέλος, σε ό,τι αφορά το λεξιλογικό κομμάτι της γλώσσας, παρατηρούμε συστηματικές λέξεις-εκφράσεις που αποδίδονται στο γυναικείο φύλο (δημιουργημένες απ' το αντίθετο φύλο) ενώ για το αντρικό δεν παρατηρείται κάτι τέτοιο. Εκφράσεις όπως "γυναικείες δουλειές" (κατεργάρικες) και "γυναικείες κουβέντες" (κατώτερες, κουτσομπολίστικες) έρχονται σε αντίθεση με τις "αντρίκειες δουλειές" (για ικανούς, τολμηρούς) και τις "αντρίκειες κουβέντες" (ειλικρινείς) και φαίνεται επίσης πως η εντιμότητα είναι αποκλειστικό προνόμιο των αντρών (ας μιλήσουμε άντρας προς άντρα). Επιπροσθέτως, υποκοριστικά όπως "γυναικάκι" (τονίζουν την φθήνια μιας γυναίκας) και "γυναικάρα" (τονίζουν τα γυναικεία κάλλη-προσόντα) δεν έχουν νοηματική αντιστοιχία με τα υποκοριστικά "αντράκι" (μικρός και γενναίος) και "άντρακλας" (δεν του λείπει τίποτα). Αν δε, αποκαλέσουμε έναν εκπρόσωπο του αρσενικού γένους “κοριτσάκι”, “γυναικούλα”.. αποτελεί γι αυτόν την χειρότερη προσβολή, ενώ αν αποκαλέσουμε μια εκπρόσωπο του θηλυκού γένους “αντράκι”, “γενίτσαρο”.. λέγεται επαινετικά και εκτιμάται.

Χαρακτηρισμοί όπως: παλιοθήλυκο, βρωμοθήλυκο, τεκνατζού, του πεζοδρόμιου.. δεν συναντώνται στο γυναικείο λεξιλόγιο για τους άντρες. Τέτοιοι προσδιορισμοί είναι αποκλειστικό δημιούργημα των αντρών και αναφέρονται στην γυναικεία σεξουαλικότητα.

Παρατηρούμε λοιπόν απ' τα παραπάνω την ανισότητα των δύο φύλων στο κομμάτι της γλώσσας (γλωσσικός σεξισμός). Είναι άραγε όντως κοινωνικά κατάλοιπα τα παραπάνω ή στεγανά που εκφράζονται με όποιον τρόπο μπορούν; Η γλωσσική και κοινωνική εξέλιξη θα μας αποκαλύψουν..

Μπορεί να σας ενδιαφέρει:
Ζητήματα αντίληψης και πολιτικής ορθότητας


0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου



Η φωτογραφία μου
Θεσσαλονίκη
Φιλόλογος και Υποψήφια Διδάκτωρ Πολιτικών Επιστημών (ΑΠΘ). Ερευνητικά ενδιαφέροντα: γλώσσα, πολιτική και εξουσία, σεξιστικός λόγος, μελέτη του φύλου, πολιτικές γυναικείας χειραφέτησης, κοινωνική φιλοσοφία και κοινωνικά κινήματα. Παράλληλα με τη διδασκαλία και την έρευνα, επιμελούμαι βιβλία. Mπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μου μέσω της παρακάτω φόρμας, τοποθετώντας τα στοιχεία σας. Τα πεδία με αστερίσκο (*) είναι υποχρεωτικά.

Φόρμα επικοινωνίας:

Όνομα

Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο *

Μήνυμα *