Δευτέρα, Οκτωβρίου 28, 2013

(Πολύτιμοι) Λίθοι και μέταλλα στη γλώσσα


Συχνά λέμε διάφορους χαρακτηρισμούς και εκφράσεις με μεταφορικό τρόπο ώστε να χρωματιστεί συναισθηματικά ο λόγος. Μια κατηγορία με ενδιαφέρον σημασιολογικό και ετυμολογικό περιεχόμενο, είναι αυτή των (πολύτιμων) λίθων και των μετάλλων γενικότερα. Πολύτιμοι, ως γνωστόν, είναι οι λίθοι που χαρακτηρίζονται για την ιδιαίτερη λάμψη, σκληρότητα, όπως και για το χρώμα τους.


Ας δούμε αναλυτικότερα ορισμένα παραδείγματα:

"Είναι παιδί μάλαμα" => έχει εξαίσιο χαρακτήρα με εκτιμητέες αρετές (ευγένεια, καλοσύνη, κλπ). Είναι μια μεσαιωνική λέξη που προέρχεται απ' το αρχαίο "μάλαγμα" δηλαδή την μάλαξη απ' το ρήμα "μαλάσσω". Μάλαμα = χρυσός.

"Είναι παιδί διαμάντι" => έχει ακέραιο χαρακτήρα και ήθος. Προέρχεται απ' την αρχαιοελληνική λέξη αδάμας, δηλαδή αήττητος, αδάμαστος εκ του δαμάζω + το στερητικό "α". Επίσης χρησιμοποιούνται εκφράσεις όπως "αδαμάντινος χαρακτήρας" => αυτός που δεν διαφθείρεται. Η σημασία του είναι τέτοια επειδή ακριβώς και το διαμάντι είναι το σκληρότερο ορυκτό που υπάρχει (σύμφωνα με την κλίμακα Μος, έχει την 10η θέση, δηλαδή χαράσσει άλλα ορυκτά, όμως δεν χαράζεται από κανένα).

"Έχει χρυσή καρδιά" => για όποιον είναι καλόκαρδος και καλοσυνάτος. Πρόκειται για μια λέξη που απαντάται και στα αρχαία. Άλλες εκφράσεις που χρησιμοποιούνται: "η σιωπή είναι χρυσός" => η σιωπή είναι πολύτιμη. "Ο,τι λάμπει δεν είναι χρυσός" => ό,τι δείχνει πολύτιμο εξωτερικά, δεν σημαίνει πως έχει και την ίδια αξία εσωτερικά. "Τρώει με χρυσά κουτάλια" => λέγεται για κάποιον που είναι πλούσιος. "Βρήκα την χρυσή τομή" => βρήκα την πιο καλή λύση. "Χρυσή μετριότητα" => αυτός που διαθέτει κάποιες ικανότητες, οι οποίες όμως δεν τον κάνουν να ξεχωρίζει. "Πες τα χρυσόστομε!" => τα λες σωστά!. "Έκανε χρυσές δουλειές" => οι δουλειές που επιφέρουν κέρδη. "Χρυσώνω το χάπι" => παριστάνω πως κάτι δυσάρεστο μπορεί να είναι ευχάριστο, για την αντιμετώπισή του. "Χρυσό τον έκανα" => τον παρακάλεσα πολύ. "Ο χρυσός αιώνας../Η χρυσή εποχή.." => σπουδαία και λαμπρά. "Χρυσό κλουβί" => ζωή με πολυτέλεια αλλά και με περιορισμούς. Επίσης μπορούμε να χαρακτηρίσουμε κάτι χρυσό για το χρώμα του (π.χ. χρυσή άμμος).

"Σμαραγδένιες παραλίες" => καταπράσινες και διαφανείς. Το σμαράγδι είναι χαρακτηριστικό για το έντονο πράσινο χρώμα του και πολλές φορές όταν θέλουμε να χαρακτηρίσουμε κάτι όμορφο πράσινο και πολύτιμο το χρησιμοποιούμε με αυτήν την έννοια. Για παράδειγμα: "έχω απορροφηθεί απ' τα σμαραγδένια μάτια της" => απ' τα καταπράσινα μάτια της. Προέρχεται απ' το αρχαίο "σμάραγδος".

"Φιλοσοφική λίθος" => Ως τέτοια θεωρούσαν την ουσία που μπορούσε να μετατρέπει κάθε μέταλλο σε χρυσό, στην αρχαία Αίγυπτο. Αλλιώς, η λίθος των σοφών. Μεταφορικά χρησιμοποιείται για να δηλώσει κάτι που αναζητείται δίχως να υπάρχει.

"Ακρογωνιαίος λίθος" => Η βασική προϋπόθεση της επιτυχίας.

"Θεμέλιος λίθος" => Το πρώτο στοιχείο που έχει οδηγήσει στην επιτυχία.

"Λυδία λίθος" => Οτιδήποτε ελέγχει την καθαρότητα και την αξία ενός πράγματος.

Επίσης, όσον αφορά τον γάμο
αργυροί γάμοι => επέτειος 25 χρόνων
χρυσοί γάμοι => επέτειος 50 χρόνων
αδαμάντινοι γάμοι => επέτειος 60 χρόνων


0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου



Η φωτογραφία μου
Θεσσαλονίκη
Είμαι φιλόλογος -πρόσφατα ολοκλήρωσα τις μεταπτυχιακές μου σπουδές στην Πολιτική Ιστορία (ΑΠΘ). Στα ενδιαφέροντα μου ανήκει η μελέτη της γλώσσας, η θεωρία της λογοτεχνίας και η παγκόσμια ιστορία. Προσπαθώ να μεταδώσω το πάθος μου για τη φιλολογία και την ελληνική γλώσσα στους μαθητές, Έλληνες και ξένους, ενώ παράλληλα ασχολούμαι με την έρευνα, αναλαμβάνω μεταφράσεις, όπως και την επιμέλεια βιβλίων. Mπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μου μέσω της παρακάτω φόρμας, τοποθετώντας τα στοιχεία σας. Τα πεδία με αστερίσκο (*) είναι υποχρεωτικά.

Φόρμα επικοινωνίας:

Όνομα

Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο *

Μήνυμα *