Κυριακή, Απριλίου 03, 2016

Το επίθημα -ισμός & τα γλωσσικά δάνεια - 1ο μέρος

Το επίθημα -ισμός χρησιμοποιείται και για να αποδώσει στα ελληνικά λέξεις που εκφράζουν κυρίως έννοιες: αφηρημένες, φιλοσοφικές, θρησκευτικές, οικονομικές, πολιτικές, κοινωνικές, καλλιτεχνικές, επιστημονικές και που οι αντίστοιχες τους ξένες έχουν επίσης κατάληξη σε -ism (αγγλ.), -isme (γαλλ.), -ismus (γερμ.), -ismus (λατ.) κλπ. Πολλές φορές στα ΜΜΕ ή στον καθημερινό μας λόγο ακούμε/διαβάζουμε/χρησιμοποιούμε τέτοιες λέξεις, οι οποίες αποτελούν γλωσσικά δάνεια προσαρμοσμένα στην ελληνική γλώσσα αντί για τις ελληνικές αντίστοιχες, οι οποίες συνήθως, βέβαια, αποτελούν σημασιολογικά/μεταφραστικά δάνεια.


 
Παραδείγματα:
1) Ουμανισμός αντί για Ανθρωπισμός
Η λέξη ουμανισμός προέρχεται από την λατινική "humanus" που σημαίνει "ανθρώπινος". Πρόκειται για το φιλοσοφικο-κοινωνικό σύστημα στο οποίο ο κύριος και πιο σημαντικός παράγοντας είναι ο άνθρωπος. Οι ιδέες αυτού του συστήματος έχουν να κάνουν με έννοιες όπως η δικαιοσύνη, η ισότητα και η ανθρωπιά όσον αφορά τις ανθρώπινες σχέσεις και με έννοιες όπως η προσωπική αξία και οι προσωπικές ικανότητες, η ελευθερία και η ευδαιμονία ως προσωπικοί στόχοι. Αυτό το ρεύμα ξεκίνησε από την Φλωρεντία στην εποχή της Αναγέννησης και απέβλεπε στα αρχαιοελληνικά ιδανικά και πρότυπα. Σημαντικές προσωπικότητες: Έρασμος, Πετράρχης, Τόμας Μορ και άλλοι.

2) Βερμπαλισμός αντί για Μεγαλοστομία
Η λέξη προέρχεται από την λατινική "verbum" που σημαίνει "λέξη, έπος, λόγος". Η χρήση βαρύγδουπων λέξεων που γίνεται με στόμφο και για καθαρή επίδειξη.

3) Αλτρουισμός αντί για Φιλαλληλία
Η λέξη προέρχεται από το λατινικός alter = άλλος. Σημαίνει την πρόθυμη θυσία των ατομικών συμφερόντων κάποιου προς όφελος των συνανθρώπων του.

4) Οπορτουνισμός αντί για Καιροσκοπισμός
Η λέξη προέρχεται από τη γαλλική opportun που σημαίνει "ευνοϊκός". Αναφέρεται κυρίως στην πολιτική, όταν κάποιος προσπαθεί, ανάλογα με τις περιστάσεις, να αρπάξει την ευκαιρία για να πετύχει μικροπολιτικά συμφέροντα.

5) Καπιταλισμός αντί για Κεφαλαιοκρατία
Από το λατινικό capitalis - caput = κεφάλι. Το οικονομικο-πολιτικό σύστημα που ακολούθησε μετά τη φεουδαρχία. Η θεωρία αναπτύχθηκε από τον οικονομολόγο Άνταμ Σμιθ και βασικά του γνωρίσματα είναι το κέρδος, η νόμοι της προσφοράς και της ζήτησης, η αναρχία της παραγωγής. Η κινητήριος δύναμη αυτού του συστήματος είναι το κεφάλαιο.

6) Μερκαντιλισμός αντί για Εμποροκρατία
αγγλ. mercantile - λατ. mercans μτχ. του mercor = αγοράζω, εμπορεύομαι. Ο όρος αναφέρεται σε οικονομικές θεωρίες που επικράτησαν στην Ευρώπη τον 16ο - 18ο αιώνα και  αφορούσαν ιδέες για το εμπόριο. Οι κυριότερες ήταν υπέρ του περιορισμού των εισαγωγών και της εξαγωγής μεταλλικού συναλλάγματος.

7) Μιλιταρισμός αντί για Στρατοκρατία
Η λέξη προέρχεται από το λατινικό militaris - miles που σημαίνει "στρατιώτης". Η θεωρία που υποστηρίζει πως ένα έθνος μπορεί να καταξιωθεί μόνο μέσα από πολέμους. Τέτοιες κοινωνίες είναι στρατοκρατούμενες και υπάρχει μια συνεχής τάση για πολεμική παραγωγή και προβολή της στρατιωτικής ισχύος.

8) Ντετερμινισμός αντί για Αιτιοκρατία
Από τη γαλλική λέξη determiner = προσδιορίζω, καθορίζω. Θεωρία που έχει τις απαρχές της στην αρχαιοελληνική φιλοσοφία και πρεσβεύει ότι τα πάντα στον κόσμο δημιουργούνται από μια αιτιώδη σχέση.

9) Ρατσισμός αντί για Φυλετισμός
Η λέξη προέρχεται από την ιταλική λέξη "razza"  που σημαίνει "φυλή". Θεωρία που πρεσβεύει τη βιολογική ανισότητα των ανθρώπων. Οι οπαδοί του φυλετισμού διαστρεβλώνουν την επιστήμη στην προσπάθειά τους να αποδείξουν την ύπαρξη ανώτερων και κατώτερων φυλών. 

10) Σοσιαλισμός αντί για Κοινωνισμός
Από τη γαλλική λέξη social = κοινωνικός. Το οικονομικο-πολιτικό σύστημα που αποβλέπει σε μια κοινωνία με αλληλεγγύη όπου τη θέση της ατομικής ιδιοκτησίας θα πάρει η συλλογική, ο λαός θα κατέχει τα μέσα παραγωγής και η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο θα καταργηθεί.

Μπορεί να σας ενδιαφέρει:
10 περίεργες λέξεις με την κατάληξη -ισμός


0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου



Η φωτογραφία μου
Θεσσαλονίκη
Είμαι φιλόλογος -πρόσφατα ολοκλήρωσα τις μεταπτυχιακές μου σπουδές στην Πολιτική Ιστορία (ΑΠΘ). Στα ενδιαφέροντα μου ανήκει η μελέτη της γλώσσας, η θεωρία της λογοτεχνίας και η παγκόσμια ιστορία. Προσπαθώ να μεταδώσω το πάθος μου για τη φιλολογία και την ελληνική γλώσσα στους μαθητές, Έλληνες και ξένους, ενώ παράλληλα ασχολούμαι με την έρευνα, αναλαμβάνω μεταφράσεις, όπως και την επιμέλεια βιβλίων. Mπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μου μέσω της παρακάτω φόρμας, τοποθετώντας τα στοιχεία σας. Τα πεδία με αστερίσκο (*) είναι υποχρεωτικά.

Φόρμα επικοινωνίας:

Όνομα

Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο *

Μήνυμα *