Τετάρτη, Μαΐου 25, 2016

Απ' τον ρομαντισμό στην αστική πεζογραφία του 19ου αι.

Το 1880 αντίθετα στο ρεύμα του ρομαντισμού, εμφανίζεται ο ρεαλισμός για να αποδώσει μια ειδική πραγματικότητα στην πεζογραφία, κατά την οποία οι καθημερινές καταστάσεις αποτυπώνονται με ιδιαίτερη ωμότητα και σκληρότητα. Αυτά είναι και τα χαρακτηριστικά που αποδόθηκαν μέσα απ' τα πεζογραφήματα της εποχής στο αθηναϊκό άστυ τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αι που υπήρξε και έντονη αστικοποίηση.

Μέχρι τότε, στις αρχές δηλαδή του 19ου αι, η ζωή στην ύπαιθρο ήταν που απασχολούσε κυρίως τους συγγραφείς των πεζογραφημάτων. Η φύση ήταν ένας τόπος συνάντησης με την εσωτερική αρμονία, τη γαλήνη και την ευτυχία, ενώ οι περιγραφές ήταν ιδιαίτερα εξιδανικευμένες και ειδυλλιακές. Αυτό που απασχολούσε τον συγγραφέα και τον ήρωα, δεν ήταν η τετριμμένη και δύσκολη πραγματικότητα αλλά το πως θα έβρισκε την εσωτερική πλήρωση και θ' αφοσιωνόταν στον Θεό του.

Έπειτα, έχουμε να κάνουμε με το ηθογραφικό διήγημα, το οποίο περιέγραφε την ελληνική ύπαιθρο και την απλή ζωή στο χωριό. Εισηγητής του ηθογραφικού διηγήματος στην Ελλάδα, υπήρξε ο Γεώργιος Βιζυηνός με το πρώτο νεοελληνικό διήγημα “Το αμάρτημα της μητρός μου”. Άλλοι εκπρόσωποι του ηθογραφικού διηγήματος υπήρξαν ο Παπαδιαμάντης και ο Καρκαβίτσας. Βέβαια, εδώ είναι αναγκαίο να τονιστεί ότι η σημασία του όρου της ηθογραφίας είναι κάπως προβληματική και έχει συζητηθεί έντονα, γιατί αν και η ηθογραφία ξεκίνησε τυπικά με την περιγραφή αγροτικών τοπίων και χωρικών, έχοντας επίσης μια σχετικά απλή πλοκή και επικράτησε για κάποιο διάστημα, ευρύτερα όμως σημαίνει την περιγραφή ηθών και εθίμων ενός λαού ή τόπου.


Έτσι, η ύπαιθρος δεν παραγκωνίστηκε απ' την πεζογραφία και τονιζόταν πάλι η αγνότητα και η θρησκευτικότητα μέσω αυτής, αλλά πλέον είχε το στοιχείο του ρεαλισμού και ερχόταν σε μια αντίθεση και σύγκριση με το αστικό περιβάλλον όπως αποτυπώθηκε κυρίως μέσα απ' τα έργα των Αλέξανδρο Μωραϊτίδη, Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη και Εμμανουήλ Ροΐδη. Ειδικότερα στον Παπαδιαμάντη, πολλές φορές συναντάται η σύγκρουση που βιώνει ο ήρωας για την επιλογή του μοναστικού βίου στο χωριό ή του αμαρτωλού τρόπου ζωής στην πόλη. Πολλές φορές, αυτή η αντίθεση για το άστυ οδήγησε σε τέτοιες ωμές περιγραφές της αθηναϊκής καθημερινότητας και περιγράφτηκε μέσα από έναν ακραίο ρεαλισμό, τον νατουραλισμό.

Αντίθετα σε αυτά λοιπόν, η αθηναϊκή πραγματικότητα, η οποία συνεχώς εξελισσόταν μέσα στην πόλη, που σιγά σιγά αναπτυσσόταν, άφηνε πίσω της οριστικά την εικόνα της αρχαίας πόλης και του ένδοξου παρελθόντος, κάτι που ερχόταν σε σύγκρουση με τα ιδανικά του ρομαντικού ήρωα. Αυτή η αθηναϊκή πραγματικότητα ήταν που δημιούργησε και αυτό το νέο είδος λογοτεχνίας, καθώς πλέον η νέα ζωή και καθημερινότητα εν εξέλιξη ήταν που απασχολούσε τους ανθρώπους. Ορισμένοι, όπως ο Θεοτοκάς, ο Παρορίτης και ο Τερζάκης εξέφρασαν την άποψη πως ό,τι ήταν να δώσει το αγροτικό τοπίο και το χωριό στην πεζογραφία, το είχε δώσει και κορέστηκε απ' την στιγμή που διαμορφωνόταν άλλη πραγματικότητα στην Ελλάδα και δεν θα μπορούσε η λογοτεχνία να μείνει πίσω και να μην ακολουθήσει αυτήν την εξέλιξη στη νέα κοινωνία. Ο Βουτουρής, επίσης, έπειτα από πολλά χρόνια διαπιστώνει πως η αστική ηθογραφία υπήρξε η πιο ανθεκτική αφηγηματική κατηγορία του 19ου αι. και έπειτα, στις αρχές του 20ου θα περάσει στο αστικό μυθιστόρημα.

Έτσι οι αναγνώστες, γινόμαστε μάρτυρες της εμπειρίας και του αληθινού βιώματος στη λογοτεχνία, που άλλοτε τα περιστατικά αποτυπώνονται πολύ περιγραφικά, άλλοτε φωτογραφικά και άλλοτε απ' την σκοπιά ενός πλάνη – παρατηρητή (επιφανέστερος του καιρού του υπήρξε ο Μητσάκης). Μέσα απ' αυτά τα βιώματα η πρωτεύουσα περιγράφεται συνήθως ως μια πηγή προβλημάτων, ως ένα κέντρο ανωνυμίας που συμβάλλει στην αποξένωση μεταξύ των ανθρώπων και σε αυτήν μπορεί κανείς να βιώσει μια βίαιη και σκληρή καθημερινότητα που οδηγεί τους ανθρώπους στην απελπισία και άλλοτε στην περιθωριοποίηση, που διαλύει θρησκευτικούς και οικογενειακούς θεσμούς, που απομακρύνει την έννοια της κοινότητας μεταξύ των ανθρώπων και τους οδηγεί στην εξαθλίωση και τη μοναξιά. Παράλληλα, παρακολουθούμε δύο αφηγηματικές τάσεις τις εποχές που διαπλέκονται μεταξύ τους, το αγροτικό διήγημα και την αστική πεζογραφία.




0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου



Η φωτογραφία μου
Θεσσαλονίκη
Φιλόλογος και Υποψήφια Διδάκτωρ Πολιτικών Επιστημών (ΑΠΘ). Ερευνητικά ενδιαφέροντα: γλώσσα, πολιτική και εξουσία, σεξιστικός λόγος, μελέτη του φύλου, πολιτικές γυναικείας χειραφέτησης, κοινωνική φιλοσοφία και κοινωνικά κινήματα. Παράλληλα με τη διδασκαλία και την έρευνα, επιμελούμαι βιβλία. Mπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μου μέσω της παρακάτω φόρμας, τοποθετώντας τα στοιχεία σας. Τα πεδία με αστερίσκο (*) είναι υποχρεωτικά.

Φόρμα επικοινωνίας:

Όνομα

Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο *

Μήνυμα *