Κυριακή, Μαΐου 29, 2016

Η Αθήνα τον 19ο αιώνα

Το 1832 η Αθήνα κυρήσσεται πρωτεύουσα του ελληνικού κράτους. Η Ελλάδα, έτσι, αποκτά μια αίγλη, αν αναλογιστούμε πόσο φορτισμένη ιδεολογικά και σημασιολογικά ήταν η Αθήνα ως πόλη και όνομα λόγω του ένδοξου παρελθόντος της και του παγκόσμιου θαυμασμού της. Έτσι, λοιπόν, οι διαδικασίες για την αναβάθμιση της πρωτεύουσας ξεκινούν με την ελληνικοποίησή της στον αισθητικό τομέα. Η πρωτεύσουσα απαλλάσσεται από τα κατάλοιπα της οθωμανικής πόλης και δημιουργούνται κτίρια αντίστοιχα του αρχαιοπρεπούς κάλλους της. Τότε είναι η εποχή που η αρχιτεκτονική της αλλάζει και χτίζονται νεοκλασικά κτίρια, όπως το Πανεπιστήμιο Αθηνών, το Αρσάκειο Παρθεναγωγείο, τα διάφορα μέγαρα και τα λοιπά μνημειακά κτίρια. Η Αθήνα, επίσης, προσπαθεί να φτάσει τις υπόλοιπες ευρωπαϊκες πρωτεύουσες και υιοθετεί νέους τρόπους ψυχαγωγίας, όπως το θέατρο, τα λουτρά, τους περιπάτους και τα τυχερά παιχνίδια 

Όψη της Ακρόπολης - 19ος αι.
Μέσα σε λίγα χρόνια η πρωτεύουσα αποτέλεσε πόλο έλξης για τους επαρχιώτες που επιθυμούσαν να λάβουν μόρφωση και ν' ανέβουν κοινωνικά, όπως και για τους επιχειρηματίες που έβλεπαν πολύ γόνιμο το έδαφος για να στήσουν τις επιχειρήσεις τους και έτσι ξεκινά στην Ελλάδα η καπιταλιστική δραστηριότητα το τελευταίο τρίτο του 19ου αι, με το άνοιγμα χρηματιστηρίου, τις επενδύσεις, τη βιομηχανία, τη ναυτιλία, το εμπόρια και τα μεγάλα δημόσια έργα. Βέβαια, τα θετικά συνυπάρχουν με τα αρνητικά, έτσι και η ραγδαία οικονομική αναβάθμιση της Αθήνας έφερε την κερδοσκοπία και την χρεωκοπία.

Επαρχιώτες και Αθηναίοι ζούσαν μαζί στην πρωτεύουσα, δημιουργώντας πόλωση στα κοινωνικά στρώματα. Απ' τη μια πλευρά οι επαρχιώτες ήταν φτωχοί και απομονωμένοι στα φτωχικά τους σπίτια και απ' την άλλη οι Αθηναίοι επιδείκνυαν με κάθε ευκαιρία την οικονομική τους κατάσταση και κυκλοφορούσαν στους καλύτερους δρόμους της πρωτεύουσας. Οι συνοικίες χωρίστηκαν λοιπόν σε νοτιοδυτικές με τους επαίτες, τους φτωχούς και τους περιθωριοποιημένους και σε βορειανατολικές με τους κοσμικούς πολίτες (τούτη η γεωγραφία του κοινωνικού διαχωρισμού της πόλης με τα διάφορα προάστια, ισχύει μέχρι τις μέρες μας),  ενώ η εγκληματικότητα δεν έλειπε. Η Αθήνα δεν χαρακτηρίστηκε τυχαία ως η πόλη των αντιθέσεων. 

Πανεπιστήμιον Αθηνών - 1867
Στον πολιτικό τομέα υπήρχε μεγάλη αστάθεια. Το 1874 ο Χαρίλαος Τρικούπης κάνει την εμφάνισή του με το άρθρο “Τις πταίει;” και με το μέρος του τάσσονται οι περισσότεροι λογοτέχνες, ενώ παράλληλα κατορθώνει να πάρει την εξουσία, την οποία δεν κρατάει σταθερά, καθώς εναλλάσσεται, στην πρωθυπουργική θέση, με τον Δηλιγιάννη. Έτσι, οι πολίτες αντιμετωπίζουν δύο διαφορετικές ιδεολογίες, πότε το εκσυγχρονιστικό πρόγραμμα του Τρικούπη και πότε τη συντηρητική μετριοπάθεια του Δηλιγιάννη, ο οποίος εξυπηρετεί "γενναία" τη Μεγάλη Ιδέα. 

Αυτήν την Αθήνα βιώνουν οι συγγραφείς και αποτυπώνουν με ρεαλιστικό τρόπο στα πεζογραφήματά τους, χρωματίζοντας την άλλοτε θετικά και άλλοτε αρνητικά. Η αθηναιογραφία αποτελεί την κύρια έκφανση της αστικής πεζογραφίας και η ζωή στην πρωτεύουσα ενδιαφέρει πλέον το αναγνωστικό κοινό. Η αθηναϊκή καθημερινότητα παίρνει διαφορετικές διαστάσεις αναλόγως την σκοπιά του συγγραφέα – παρατηρητή που την περιγράφει.

Καφενείον "Η Ωραία Ελλάς" - 1837
Μέσα απ' τα διηγήματα του Μητσάκη, του Ροϊδή, του Παπαδιαμάντη, του Ξενόπουλου, του Μωραϊτίδη και του Κονδυλάκη (συγγραφείς που ασχολήθηκαν με το άστυ της εποχής) αλλά και από τις διάφορες μελέτες που έχουν ακπονηθεί, απεικονίζεται συνολικά μια Αθήνα που δεν είναι σε μας καθόλου άγνωστη παρά το μεγάλο πέρασμα του χρόνου. Τα έργα δεν παύουν να είναι σύγχρονα και να καθρεφτίζουν τα προβλήματα που αντιμετωπίζει κάθε κάτοικος αστικού κέντρου με μεγάλο πληθυσμό και σε περίοδο δυσκολιών. Και αν σ' εμάς η ανάγνωση τέτοιας λογοτεχνίας φαίνεται κάτι συνηθισμένο, δεν πρέπει να λησμονούμε πόσο πρωτοποριακή και νεωτερική ήταν για τα δεδομένα της εποχής.

Δείτε κι εδώ:
Απ' τον ρομαντισμό στην αστική πεζογραφία του 19ου αι.
 


0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου



Η φωτογραφία μου
Θεσσαλονίκη
Είμαι φιλόλογος -πρόσφατα ολοκλήρωσα τις μεταπτυχιακές μου σπουδές στην Πολιτική Ιστορία (ΑΠΘ). Στα ενδιαφέροντα μου ανήκει η μελέτη της γλώσσας, η θεωρία της λογοτεχνίας και η παγκόσμια ιστορία. Προσπαθώ να μεταδώσω το πάθος μου για τη φιλολογία και την ελληνική γλώσσα στους μαθητές, Έλληνες και ξένους, ενώ παράλληλα ασχολούμαι με την έρευνα, αναλαμβάνω μεταφράσεις, όπως και την επιμέλεια βιβλίων. Mπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μου μέσω της παρακάτω φόρμας, τοποθετώντας τα στοιχεία σας. Τα πεδία με αστερίσκο (*) είναι υποχρεωτικά.

Φόρμα επικοινωνίας:

Όνομα

Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο *

Μήνυμα *