Σάββατο, Μαΐου 21, 2016

H θέση της γυναίκας στο Βυζάντιο

Στη βυζαντινή κοινωνία φαίνεται από κάποιες πηγές πως κυριαρχούσε γενικότερα ο μισογυνισμός και η πατριαρχία αν και αυτό έρχεται σε αντίθεση με την εικόνα της Παναγίας. Ωστόσο και πάλι, δεν ήταν όλες οι γυναίκες αποδέκτες τέτοιων αντιλήψεων. Η γυναίκα στο Βυζάντιο διακρίνεται σε τρεις κατηγορίες: αυτήν της υπαίθρου, αυτήν της πόλης και τέλος, αυτήν της αριστοκρατίας.

Ο προορισμός της γυναίκας στην ύπαιθρο ήταν ο γάμος ως επί το πλείστον. Το ζευγάρι γνωριζόταν μέσω συνοικεσίου που γινόταν από πολύ μικρή ηλικία και σε αυτή τη διαδικασία οι γονείς είχαν τον πρώτο και τον τελευταίο λόγο. Είναι εμφανές λοιπόν πως οι γυναίκες αυτής της τάξης δεν μπορούσαν να ελέγξουν την μοίρα τους λόγω του γονεϊκού ελέγχου αλλά και του ελέγχου της εκκλησίας και του κράτους (για παράδειγμα η αγία Αθανασία της Αιγίνης αναγκάστηκε με αυτοκρατορικό πρόσταγμα να παντρευτεί εθνικό.) Ωστόσο, σε κάθε κανόνα υπάρχουν εξαιρέσεις. 

Όσον αφορά τα περιουσιακά στοιχεία, η βυζαντινή νομοθεσία όριζε τον κανόνα της ισομοιρίας και η γυναίκα είχε αρκετά δικαιώματα βάσει νόμου, ανεξαρτήτως από το τι πραγματικά συνέβαινε. Όταν παντρευόταν, έπαιρνε προίκα η οποία μπορεί να ήταν στην ιδιοκτησία της αλλά την διαχειριζόταν ο άντρας της, εκτός και αν έμενε χήρα ή είχε πάρει διαζύγιο χωρίς την υπαιτιότητά της. Επίσης, η προίκα της δεν ήταν η μόνη της περιουσία, αλλά και ό,τι κέρδιζε από την εργασία της και η κληρονομιά που μπορεί να είχε. Συμμετείχε στις αγροτικές εργασίες δουλεύοντας  στα χωράφια, ήταν εξίσου αναλφάβητη με τον άντρα της υπαίθρου και επίσης δεν είχαν αμφότεροι πρόσβαση στην πολιτική εξουσία. 

Η γυναίκα στην πόλη και ειδικότερα στην Κωνσταντινούπολη είχε περισσότερες ελευθερίες. Έκανε άλλου είδους εργασίες, πουλούσε στις αγορές της πρωτεύουσας τρόφιμα και υφάσματα και μπορούσε να διαχειρίζεται μόνη της την περιουσία της και τα έξοδα του σπιτιού. Δεν είναι γνωστό αν κατείχε τη βασική μόρφωση.

Η αντιμετώπιση της γυναίκας αλλάζει άρδην όταν έχουμε να κάνουμε με μια γυναίκα της αριστοκρατίας. Η θέση της εκεί ισχυροποιείται μέσω των επιγαμιών μεταξύ των αριστοκρατικών οικογενειών. Είχε πρόσβαση στη μόρφωση, στην οικονομική ισχύ και στην πολιτική εξουσία μέχρι ενός σημείου. Επίσης, είχε μεγάλη περιουσία και κυβερνούσε την αυτοκρατορία εμμέσως, επηρεάζοντας έναν άντρα, σύζυγο ή γιο, ενώ κληροδοτούσε και στα παιδιά της τόσο το όνομα όσο και την περιουσία της.

Επομένως, οι διαφορές είναι πολύ σαφείς και ξεκάθαρες. Οι γυναίκες αναλόγως την κοινωνική τους θέση, είχαν και διαφορετικό ρόλο σε διάφορους τομείς της ζωής, όπως η οικογένεια, η εργασία, η μόρφωση και η πολιτική εξουσία. Πολλές φορές, βέβαια, όπως είναι φυσικό, η κοινωνική θέση και η οικονομική κατάσταση δεν επηρέαζαν μόνο τη γυναίκα αλλά και τον άντρα, ο οποίος ναι μεν είχε περισσότερα δικαιώματα και ελευθερίες, όμως περιοριζόταν και συναντούσε τις ίδιες δυσκολίες με τη γυναίκα σε κάποιους τομείς. Συνεπώς εξάγεται το συμπέρασμα, πως δεν ήταν τόσο το φύλο, όσο η κοινωνική τάξη που προσδιόριζε γενικότερα την πορεία ενός ανθρώπου σε εκείνη την κοινωνία, εκείνα τα χρόνια.

Επίσης, δεν πρέπει να συγχέουμε τις πληροφορίες που αντλούμε από τα διάφορα κείμενα με κάποια ιδεολογήματα της εποχής, που δημιουργήθηκαν με σκοπό να χειραγωγήσουν τη συμπεριφορά της γυναίκας και γενικότερα την πραγματικότητα. Αυτά τα ιδεολογήματα παρουσιάζουν τη γυναίκα να εξαντλείται στο πλαίσιο της οικογένειας. Κηρύττουν πως μοναδικός προορισμός της γυναίκας είναι ο γάμος και η μητρότητα, ότι η γυναίκα βγαίνει από το σπίτι μόνο για να πάει στην εκκλησία (όχι μόνη της και όχι με ακάλυπτο το κεφάλι) και ότι ο ρόλος της είναι αποκλειστικά και μόνο στο σπίτι, ώστε να διαιωνίζει το είδος και να φροντίζει την οικογένεια. 

Στον σχηματισμό και την διάδοση αυτών των ιδεολογημάτων έχουν συμβάλλει τα κηρύγματα χριστιανών, όπως για παράδειγμα του Ιωάννη του Χρυσοστόμου ή η «τίμια γυνή» που εξυμνεί ο Σολομών, καθώς μέσω αυτών δημιουργήθηκε μια εικόνα για τη γυναίκα, που την θέλει να υπακούει τον σύζυγό της, να υπομένει, να συμμορφώνεται στις υποδείξεις του, να θέτει την παρθενιά ως πρώτη αξία στο ηθικό της σύστημα και να αφιερώνεται στον Θεό.

Τέλος, η αγιογραφία αποτελεί επίσης μια πηγή για τη γυναίκα εκείνης της περιόδου, καθώς παρουσιάζονται γυναίκες πόρνες αλλά και γυναίκες που μπορεί να αυτοκτονήσουν αν οδηγηθούν στην πορνεία. Επίσης, παρουσιάζονται γυναίκες που προσπαθούν να σαγηνεύσουν έναν γοητευτικό άντρα, που μπορεί να δείχνουν ξελογιάστρες ή να είναι θύματα της σεξουαλικής ορμής των δυνατών και σε άλλες περιπτώσεις μπορεί ακόμα να έχουν και ρόλο μάγισσας που αποπλανεί ή σώζει άντρες που έχουν καταληφθεί από κακά πνεύματα. Πολλές διαφορετικές όψεις, λοιπόν, που αντανακλούν όχι μόνο καθημερινές γυναίκες αλλά και μοναχές.


Μπορεί να σας ενδιαφέρει:


0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου



Η φωτογραφία μου
Θεσσαλονίκη
Είμαι φιλόλογος -πρόσφατα ολοκλήρωσα τις μεταπτυχιακές μου σπουδές στην Πολιτική Ιστορία (ΑΠΘ). Στα ενδιαφέροντα μου ανήκει η μελέτη της γλώσσας, η θεωρία της λογοτεχνίας και η παγκόσμια ιστορία. Προσπαθώ να μεταδώσω το πάθος μου για τη φιλολογία και την ελληνική γλώσσα στους μαθητές, Έλληνες και ξένους, ενώ παράλληλα ασχολούμαι με την έρευνα, αναλαμβάνω μεταφράσεις, όπως και την επιμέλεια βιβλίων. Mπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μου μέσω της παρακάτω φόρμας, τοποθετώντας τα στοιχεία σας. Τα πεδία με αστερίσκο (*) είναι υποχρεωτικά.

Φόρμα επικοινωνίας:

Όνομα

Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο *

Μήνυμα *