Κυριακή, Μαΐου 22, 2016

Συχνά ορθογραφικά λάθη!

Ειρωνεία ή ειρωνία;

Γράφονται με -εια τα θηλυκά:
-που παράγονται από ρήματα σε -εύω:  ειρωνεύομαι --> ειρωνεία
-που παράγονται από επίθετα σε -ης: ευγενής --> ευγένεια
-που παράγονται από επίθετα σε -είος: ανδρείος --> ανδρεία
-παροξύτονα που παράγονται από επίθετα σε -υς: ευθύς --> ευθεία
-προπαροξύτονα που παράγονται από ρήματα δεύτερης συζυγίας και τάξης: ωφελώ --> ωφέλεια
-προπαροξύτονα κύρια ονόματα: Ιφιγένεια (Αλλά τα παροξύτονα --> -ια εξού και Ευγενία)

* Ορισμένες λέξεις θεωρούνται σωστές με διαφορετική ορθογραφία: εταιρία και εταιρεία ενώ άλλες λέξεις με διαφορετική ορθογραφία μπορεί να έχουν και άλλο νόημα: εφορία και εφορεία.
* Οι παρασύνθετες λέξεις γράφονται -ια: ανανδρία, πρωτοπορία, ειδωλολατρία (δεν σχηματίζονται δηλαδή από τα συνθετικά, αλλά από τα αντίστοιχα ουσιαστικά τους: άνανδρος, πρωτοπόρος, ειδωλολάτρης)

Δωσίλογος ή δοσίλογος;

Πολλοί μπερδεύονται ίσως επειδή έχουν στο μυαλό τους τις λέξεις: δόση, δοσολογία. Ωστόσο, το σωστό είναι δωσίλογος από το θέμα "δως" του ρήματος δίδωμι, όπως για παράδειγμα και το δωσίδικος. Αυτός που δίνει λόγο, δίνει δίκη.

Ορκομωσία ή ορκωμοσία;

Το σωστό είναι ορκωμοσία. Η "συνθετική έκταση", ένας κανόνας της αρχαίας ελληνικής, εξηγεί την ορθογραφία αυτής της λέξης, όπως και πολλών άλλων. Η ερμηνεία αυτού το φαινομένου έχει ως εξής: όταν έχουμε μια λέξη με δύο συνθετικά που το πρώτο τελειώνει σε φωνήεν και το δεύτερο αρχίζει με φωνήεν, τότε γίνεται απαλοιφή του τελικού φωνήεντος από το πρώτο και το αρχικό φωνήεν του δεύτερου τρέπεται στο αντίστοιχο μακρό:

Βραχύ  --> Μακρό
ε, α      --> η
ο          --> ω

Παραδείγματα:

επί + όνυμος < όνυμα (άλλος τύπος για το όνομα) --> επί + ώνυμος --> επώνυμος
όρκο + όμνυμι -->  ορκωμοσία
στρατό + άγω --> στρατηγός
υπό + ερέτης --> υπηρέτης

Έπειτα αυτός ο κανόνας μεταφέρθηκε και σε λέξεις των οποίων το πρώτο συνθετικό τελείωνε σε σύμφωνο, εξού και η συνωμοσία.  Ωστόσο, κάθε κανόνας έχει και εξαιρέσεις. Σημαντική παρατήρηση είναι, λόγου χάριν, πως ο κανόνας δεν ισχύει για κάποια σύνθετα που σχηματίστηκαν αφού έληξε ο νόμος και για λέξεις των οποίων το αρχικό φωνήεν του β' συνθετικού ακολουθείται από δύο και περισσότερα σύμφωνα, π.χ επίορκος.

Γλυκιά ή γλυκειά;

Υπάρχουν και οι δύο ορθογραφίες: γλυκιά/γλυκεία (αρχαίο, λόγιος τύπος)  αλλά με διαφορετικό τονισμό, όπως παρατηρείτε. Δηλαδή η λέξη "γλυκειά", με αυτήν την ορθογραφία, είναι λάθος εφόσον τονίζεται στη λήγουσα.  

Γλείφω ή γλύφω;

Και τα δύο είναι σωστά, καθώς είναι δύο διαφορετικές λέξεις. Είναι ομόηχες αλλά με διαφορετική ετυμολογία και σημασία. Γλείφω το παγωτό, "λείχω" στα αρχαία (εξού και τα: γλειφιτζούρι, γλείψιμο, γλείφτης) και γλύφω την πέτρα, δηλαδή την σκαλίζω (εξού και τα: γλύπτης, γλυφίδα, οδοντογλυφίδα). Αρκετοί, όμως, αγνοούν τη λέξη "γλύφω" και τη θεωρούν λάθος έχοντας στο μυαλό τους μόνο τη λέξη "γλείφω". Γλωσσικά μπερδέματα!


Xρειάζεστε συμβουλές για να βελτιώσετε την ορθογραφία; Δείτε κι εδώ:
Πώς μπορώ να βελτιώσω την ορθογραφία μου;
Του λόγου τα λάθη...




2 σχόλια:

  1. Μου αρέσουν κι αυτές οι αναρτήσεις :)))
    Την ερμηνεία γραφής της ορκωμοσίας δεν γνώριζα μόνο!
    Πολλά φιλιά και καλή εβδομάδα να έχεις Σοφία :))

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ναι, είναι λίγο πιο περίπλοκη!
      Σε ευχαριστώ, καλή εβδομάδα και σε εσένα, φιλάκια!! :-)

      Διαγραφή



Η φωτογραφία μου
Θεσσαλονίκη
Φιλόλογος και Υποψήφια Διδάκτωρ Πολιτικών Επιστημών (ΑΠΘ). Ερευνητικά ενδιαφέροντα: γλώσσα, πολιτική και εξουσία, σεξιστικός λόγος, μελέτη του φύλου, πολιτικές γυναικείας χειραφέτησης, κοινωνική φιλοσοφία και κοινωνικά κινήματα. Παράλληλα με τη διδασκαλία και την έρευνα, επιμελούμαι βιβλία. Mπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μου μέσω της παρακάτω φόρμας, τοποθετώντας τα στοιχεία σας. Τα πεδία με αστερίσκο (*) είναι υποχρεωτικά.

Φόρμα επικοινωνίας:

Όνομα

Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο *

Μήνυμα *