Δευτέρα, Ιουνίου 06, 2016

Τα στάδια της γλωσσικής ανάπτυξης

Είναι γνωστό πως τα βρέφη μπορούν να ξεχωρίσουν τη φωνή της μητέρας τους από τις φωνές όλων των υπόλοιπων ανθρώπων και αυτό γιατί η φωνητική αντίληψη αναπτύσσεται ήδη κατά την κύηση. Αυτό που δεν είναι τόσο γνωστό, αλλά πολύ σπουδαίο, είναι πως τα βρέφη είναι σε θέση να ξεχωρίζουν, επίσης, τις λεπτές διαφορές στους ήχους των ανθρώπινων γλωσσών και πάνω στον χρόνο σταματούν να αντιδρούν στους ήχους γλωσσών που δεν θα μιλήσουν! Δηλαδή, διακρίνουν τη μητρική τους γλώσσα από μια ξένη, όπως και τις διαφορές ανάμεσα σε δύο ξένες γλώσσες που δεν έχουν ακούσει ποτέ αλλά όταν, στους 6-8 μήνες, αποκτήσουν το φωνολογικό σύστημα της γλώσσας τους, χάνουν αυτήν την ικανότητα.

Στους 12 μήνες τα περισσότερα μωρά παράγουν 1-2 λέξεις που όλοι αναγνωρίζουν. Πριν συμβεί όμως αυτό, περνούν από το στάδιο του βαβίσματος. Το βάβισμα είναι οι χαρακτηριστικοί ασυνάρτητοι ήχοι που ξεκινούν να παράγουν τα μωρά περίπου στον 6ο μήνα. Στα 2 τους χρόνια αρχίζουν να συνδυάζουν τις λέξεις που ξέρουν και φτιάχνουν απλές προτάσεις, ενώ κάπου στο τέλος αυτής της ηλικίας αρχίζουν να αναρωτιούνται για τα πάντα... Καλά καταλάβατε: το "γιατί" γίνεται η αγαπημένη τους λέξη. Από τις ερωτηματικές λέξεις προηγούνται τα "τι", "πού" και "ποιος", ενώ τα "πώς" και "πότε" εμφανίζονται τελευταία, όταν το παιδί αποκτά καλύτερη αντίληψη του χρόνου και του τόπου. 



Στα 4 τους χρόνια έχουν πλέον κατακτήσει τη βασική δομή της γλώσσας τους (ρωτούν, δίνουν εντολές, αναφέρουν περιστατικά) και καταλαβαίνουν τις διαφορές που παρουσιάζουν οι ενήλικες στην ομιλία τους όταν απευθύνονται στα μωρά και όταν μιλούν μεταξύ τους. Είναι πολύ σημαντικό ότι από αυτήν την ηλικία αρχίζουν και αναπτύσσουν μεταγλωσσική επίγνωση, δηλαδή μεταχειρίζονται τη γλώσσα ως ένα εργαλείο ξεχωριστό από το νόημα που φέρει, καθώς ήδη από τον 3ο χρόνο μπορούν να χαρακτηρίσουν "χαζές" τις προτάσεις δίχως νόημα.

Μέχρι τα 6 του χρόνια κατακτά κανείς το βασικό λεξιλόγιο, δηλαδή τις λέξεις που είναι αναγκαίες και αρκετές για τη βασική επικοινωνία. Σε αυτές ανήκουν οι περισσότερες λειτουργικές λέξεις και όσες είναι απαραίτητες στην καθημερινότητα: μαμά, μπαμπάς, νερό, φαΐ, καλό, κακό, πεινάω, διψάω, δουλειά… είναι μόνο μερικά παραδείγματα. Μπορούμε να υπολογίσουμε έναν αριθμό τέτοιων λέξεων, γύρω στις 800-1000, αν και αυτό έχει να κάνει και με την ίδια τη γλώσσα στην οποία αναφερόμαστε κάθε φορά. Πάντως τα παιδιά κατακτούν πρώτα τα ουσιαστικά, από τα μέρη του λόγου, αυτά μάλιστα που έχουν συγκεκριμένη σημασία.

Ένα παιδί της πρώτης τάξης του δημοτικού, έχει ήδη μάθει τη μητρική του γλώσσα! Στο σχολείο πλέον, οι μαθητές, διδάσκονται τη γλώσσα, τη σωστή γραφή και ανάγνωση και αποκτούν σημαντικό λεξιλόγιο που ξεπερνά το βασικό. Χρησιμοποιούν τη γλώσσα για να εκφράζονται αλλά και για να καταλαβαίνουν καλύτερα τους άλλους. Αντιλαμβάνονται πως οι λέξεις μπορεί να είναι αμφίσημες, λένε ανέκδοτα, διακρίνουν τον γραπτό από τον προφορικό λόγο, τον επίσημο απ' τον ανεπίσημο, όπως και τις διαφορές της γλώσσας που μιλούν από τις διαλέκτους. 

Αυτά είναι τα στάδια που ακολουθούνται για την κατάκτηση της μητρικής γλώσσας. Υπάρχει διαφορά μεταξύ "κατάκτησης" (acquisition) που αναφέρεται στη μητρική και "εκμάθησης" (learning) που αναφέρεται σε μια ξένη γλώσσα, η οποία δύναται να προσεγγίσει την κατάκτηση, εφόσον χρησιμοποιείται βιωματικά, δηλαδή στο περιβάλλον της και μακροπρόθεσμα. Ένα, πάντως, είναι το σίγουρο: η κατάκτηση της μητρικής δεν τελειώνει ποτέ και το ότι είμαστε φυσικοί ομιλητές μιας γλώσσας δεν σημαίνει αυτομάτως ότι είμαστε άριστοι ομιλητές!


Επιγραμματικά:

Φωνητική αντίληψη ---> κύηση
Φωνητική παραγωγή ---> 6-8  μήνες (βάβισμα)
Φωνολογική αντίληψη ---> 8 μήνες
Φωνολογική παραγωγή (1η λέξη) ---> 12-15 μήνες
Μορφοσυντακτική ανάπτυξη ---> 18-24 μήνες (έχει στο λεξιλόγιό του 50-100 λέξεις)
Συντακτικός εμπλουτισμός ---> 3 έτη
Μέχρι τον 6ο χρόνο ---> το παιδί μαθαίνει 5-9 λέξεις την ημέρα




0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου



Η φωτογραφία μου
Θεσσαλονίκη
Φιλόλογος και Υποψήφια Διδάκτωρ Πολιτικών Επιστημών (ΑΠΘ). Ερευνητικά ενδιαφέροντα: γλώσσα, πολιτική και εξουσία, σεξιστικός λόγος, μελέτη του φύλου, πολιτικές γυναικείας χειραφέτησης, κοινωνική φιλοσοφία και κοινωνικά κινήματα. Παράλληλα με τη διδασκαλία και την έρευνα, επιμελούμαι βιβλία. Mπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μου μέσω της παρακάτω φόρμας, τοποθετώντας τα στοιχεία σας. Τα πεδία με αστερίσκο (*) είναι υποχρεωτικά.

Φόρμα επικοινωνίας:

Όνομα

Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο *

Μήνυμα *