Δευτέρα, Ιουνίου 19, 2017

Αναλυτικές και συνθετικές γλώσσες

Όλες οι γλώσσες έχουν κοινή αρχιτεκτονική: προτάσεις, συνδέσμους, τρόπους για να εκφράζουν το υποκείμενο, την ενέργεια, το αντικείμενο... ωστόσο τα μέσα που χρησιμοποιούνται για να επιτευχθεί αυτή η αρχιτεκτονική, διαφέρουν.

Οι γλώσσες που για να εκφράσουν διάφορες σημασίες χρησιμοποιούν περιφραστικούς τρόπους, λέγονται αναλυτικές. Σε αυτές το κάθε μόρφημα* έχει μια σημασία και οι λέξεις δεν κλίνονται. Επίσης, έχουν πιο αυστηρούς και περίπλοκους συντακτικούς κανόνες και η σειρά με την οποία παρατίθενται οι λέξεις έχει μεγάλη σημασία. Αυτό φαίνεται έντονα στην αγγλική γλώσσα (που θεωρείται σε μεγάλο βαθμό αναλυτική) που η λανθασμένη σειρά των λέξεων μπορεί να δώσει διαφορετικό νόημα απ' αυτό που θέλουμε. 

Στα Eλληνικά λέμε: Ο Γιάννης διδάσκει μαθηματικά και Μαθηματικά διδάσκει ο Γιάννης, χωρίς να αλλοιώνεται το νόημα αλλά δεν ισχύει το ίδιο και για τα Aγγλικά: John teaches maths / Μaths teach John

Οι διάφορες σημασίες που εκφράζονται με περιφραστικό τρόπο στην αγγλική γλώσσα:
I play    ---->  παίζω
He is pretty   ----> είναι ωραίος
She is pretty  ----> είναι ωραία

Δηλαδή, για να εκφράσει κανείς στα Αγγλικά το υποκείμενο του ρήματος, πρέπει να χρησιμοποιήσει μία ακόμη λέξη, την αντωνυμία. Το ρήμα από μόνο του δεν λέει τίποτα για το άτομο που ενεργεί. Αντίθετα, στα Ελληνικά, δεν είναι απαραίτητο να πει κανείς "εγώ παίζω", καθώς η κατάληξη δηλώνει από μόνη της το α' ενικό πρόσωπο. Το ίδιο συμβαίνει και με τα επίθετα. Στα Αγγλικά, είναι απαραίτητο να χρησιμοποιήσει κανείς την αντωνυμία προκειμένου να δείξει το γένος. Στα Ελληνικά, από την άλλη, αρκεί η κατάληξη για να δείξει το αρσενικό, το θηλυκό ή το ουδέτερο.

"Άρα η ελληνική γλώσσα είναι συνθετική γλώσσα;" θα αναρωτιόταν κανείς. Η απάντηση είναι πως όχι ακριβώς - όπως ισχύει άλλωστε και για τις περισσότερες σύγχρονες γλώσσες που δεν ανήκουν καθαρά σε κάποια κατηγορία. Συνθετικές είναι οι γλώσσες των οποίων οι περισσότερες λέξεις αποτελούνται από την ένωση πολλών μορφημάτων και όλο το νόημα υπάρχει εντός της λέξης. Υποδιαιρούνται σε συγκολλητικές (π.χ. Τουρκική) που οι γραμματικές κατηγορίες προστίθενται ως ξεχωριστά μορφήματα στο θέμα και σε κλιτικές (π.χ. Ελληνική) που ο τεμαχισμός της λέξης σε μορφήματα παρουσιάζει περιπλοκές, καθώς ένα μόρφημα μπορεί να παρουσιάζει περισσότερες από μία σημασίες.

Για να δούμε όμως γιατί αυτή η κατηγοριοποίηση δεν είναι απόλυτη, όπως αναφέραμε παραπάνω...
Η Ελληνική έχει τέσσερις πτώσεις (ονομαστική, γενική, αιτιατική, κλητική) και η κατάληξη κάθε πτώσης δείχνει κάτι διαφορετικό: η ονομαστική το υποκείμενο, η γενική τον κτήτορα, η αιτιατική το αντικείμενο και η κλητική χρησιμοποιείται σε προσφώνηση. Ωστόσο, τις περισσότερες φορές είναι απαραίτητη και η χρήση του άρθρου.

Ον. Tο σπίτι (είναι μεγάλο)
Γεν. (Η γάτα είναι) του σπιτιού
Αιτ. (Διακοσμεί) το σπίτι

Αντίθετα, η τουρκική γλώσσα που διαθέτει επίσης πτώσεις - και μάλιστα περισσότερες (ονομαστική, γενική, αιτιατική, δοτική, τοπική, αφαιρετική) μπορεί να εκφράζει μία σημασία μόνο με την αλλαγή της πτώσης και με την προσθήκη μορφημάτων, χωρίς περιφραστικό τρόπο, "κουβαλώντας" δηλαδή τις διάφορες ενδείξεις, όπως φαίνεται παρακάτω:

Oν.  ev    (τo σπίτι)               evim (το σπίτι μου)         
Γεν. evin (του σπιτιού)         evimin (του σπιτιού μου)

Παραδείγματα αναλυτικών γλωσσών: Κινεζική, Βιετναμέζικη
Παραδείγματα συνθετικών γλωσσών: Ουγγρική, Τουρκική, Σουαχίλι


*Μορφήματα  είναι τα μικρότερα τεμάχια της γλώσσας που φέρουν νόημα



0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου



Η φωτογραφία μου
Θεσσαλονίκη
Φιλόλογος και Υποψήφια Διδάκτωρ Πολιτικών Επιστημών (ΑΠΘ). Ερευνητικά ενδιαφέροντα: γλώσσα, πολιτική και εξουσία, σεξιστικός λόγος, μελέτη του φύλου, πολιτικές γυναικείας χειραφέτησης, κοινωνική φιλοσοφία και κοινωνικά κινήματα. Παράλληλα με τη διδασκαλία και την έρευνα, επιμελούμαι βιβλία. Mπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μου μέσω της παρακάτω φόρμας, τοποθετώντας τα στοιχεία σας. Τα πεδία με αστερίσκο (*) είναι υποχρεωτικά.

Φόρμα επικοινωνίας:

Όνομα

Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο *

Μήνυμα *