Παρασκευή, Μαΐου 24, 2013

Γλωσσικός σεξισμός


Παρόλο που η γυναίκα στον δυτικό κόσμο έχει καταφέρει μέσα από επίμονους κι επίπονους αγώνες να εξασφαλίσει σε σημαντικό βαθμό αυτό που θα έπρεπε να είναι αυτονόητο, δηλαδή την ισότητα σε τομείς της καθημερινής ζωής (πάντοτε σε σχέση με το παρελθόν και τονίζοντας ότι γυναίκες και άνδρες έχουμε ακόμα κοινό δρόμο να διανύσουμε για την εξάλειψη των ανισοτήτων), έχουν μείνει κατάλοιπα που δηλώνουν πόσο βαθιά ριζωμένες είναι οι προκαταλήψεις και τα στερεότυπα που τη χαρακτηρίζουν και μάλιστα αυτό ισχύει για ένα πολύ σημαντικό εργαλείο της καθημερινότητάς μας, τη γλώσσα.

Είμαστε συνηθισμένοι (και κοινωνικά ρυθμισμένοι) να μιλούμε μ' ένα συγκεκριμένο τρόπο όσον αφορά τη δομή της γλώσσας μας και το λεξιλόγιο μας. Είναι ένα καθημερινό παράδειγμα το ν' αναφέρουμε σε ζευγάρια πρώτα το αντρικό επώνυμο (το οποίο και επικρατεί) και ύστερα το γυναικείο (ο κύριος και η κυρία τάδε), το αρσενικό προηγείται και σε θρησκευτικές αναφορές (ο Αδάμ και η Εύα).


Είναι επίσης συνηθισμένο να ρωτούμε “ποιος” και όχι “ποια”, ακόμα και στο τηλέφωνο, όταν ακούμε μια γυναικεία φωνή, αλλά και ν' απαντούμε κανείς/κανένας ενώ δεν αναφερόμαστε μόνο σε αρσενικό γένος. Αυτό είναι ένα φαινόμενο της γλώσσας στο οποίο παρατηρούμε γενικευτική χρήση του αρσενικού γένους, που θεωρείται ισχυρό, και το συναντούμε σε αναρίθμητες περιπτώσεις γύρω μας, όπως: οι καθηγητές, οι μαθητές, οι φοιτητές, κλπ. Πρόκειται για κάποια σύνολα, δηλαδή, που εμπεριέχουν και το θηλυκό γένος αλλά εκφράζονται με το αρσενικό. Άλλα τέτοια παραδείγματα είναι όταν τα διαφορετικού γένους υποκείμενα συμπίπτουν μ' ένα κατηγορούμενο αρσενικού γένους --> Ο Γιάννης και η Μαρία είναι πολύ αγαπημένοι.


Βέβαια αυτή η συνάντηση αρσενικού και θηλυκού γένους, εκφρασμένη με το πρώτο, γίνεται και στα επαγγέλματα. Ταμίας, φιλόλογος, γραμματέας... εδώ μόνο άρθρα και υποκείμενα μπορούν να κάνουν τη διάκριση του γένους. Απ' την άλλη, για ορισμένα όπως: βουλευτής, αστυνομικός, στρατιωτικός... έχει προταθεί η κατάληξη -ίνα (βουλευτίνα, αστυνομικίνα, στρατιωτικίνα) και για άλλα επικρατεί, πιο λαϊκά, η κατάληξη -έσσα (γιατρέσσα), όμως έχει υπογραμμιστεί από γλωσσολόγους πως οι λέξεις, έτσι, ίσως χάνουν ένα κομμάτι απ' το κύρος τους.

Σε ό,τι αφορά το λεξιλογικό κομμάτι της γλώσσας, παρατηρούμε συστηματικές λέξεις-εκφράσεις που αποδίδονται στο γυναικείο φύλο (δημιουργημένες απ' το αντίθετο φύλο) ενώ για το αντρικό δεν παρατηρείται κάτι τέτοιο. Εκφράσεις όπως "γυναικείες δουλειές" (κατεργάρικες) και "γυναικείες κουβέντες" (κατώτερες, κουτσομπολίστικες) έρχονται σε αντίθεση με τις "αντρίκειες δουλειές" (για ικανούς, τολμηρούς) και τις "αντρίκειες κουβέντες" (ειλικρινείς) και φαίνεται επίσης πως η εντιμότητα είναι αποκλειστικό προνόμιο των αντρών (ας μιλήσουμε άντρας προς άντρα).

Επιπροσθέτως, υποκοριστικά όπως "γυναικάκι" (τονίζουν τη φθήνια μιας γυναίκας) και "γυναικάρα" (τονίζουν τα γυναικεία κάλλη-προσόντα) δεν έχουν νοηματική αντιστοιχία με τα υποκοριστικά "αντράκι" (μικρός και γενναίος) και "άντρακλας" (δεν του λείπει τίποτα). Αν δε, αποκαλέσουμε έναν εκπρόσωπο του αρσενικού γένους “κοριτσάκι”, “γυναικούλα”, αποτελεί γι' αυτόν τη χειρότερη προσβολή, ενώ αν αποκαλέσουμε μια εκπρόσωπο του θηλυκού γένους “αντράκι” και “γενίτσαρο” λέγεται επαινετικά και εκτιμάται (το "αγοροκόριτσο" απλά δεν πειράζει). Τόσες ταμπέλες για τις γυναίκες και υπάρχει και συνέχεια: χαρακτηρισμοί όπως παλιοθήλυκο, βρωμοθήλυκο, τεκνατζού, του πεζοδρομίου και πόσες ακόμη δεν συναντώνται στο γυναικείο λεξιλόγιο για τους άντρες. Τέτοιοι προσδιορισμοί είναι αποκλειστικά δημιούργημα των ανδρών για να αναφέρονται στη γυναικεία σεξουαλικότητα υποτιμητικά την ίδια ώρα που η δική τους ίδια δραστηριότητα σε αυτόν τον τομέα αξιολογείται θετικά. "Γιατί είναι αρσενικοί".


0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου



About Me Σοφία Τατίδου - Φιλόλογος και Υποψήφια Διδάκτωρ Πολιτικών Επιστημών (ΑΠΘ) στη Σύγχρονη Ιστορία. Ερευνητικά ενδιαφέροντα: γλώσσα, πολιτική και εξουσία, μελέτη του φύλου, κοινωνική ιστορία και κοινωνικά κινήματα. Mπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μου μέσω της παρακάτω φόρμας, τοποθετώντας τα στοιχεία σας. Τα πεδία με αστερίσκο (*) είναι υποχρεωτικά.

Φόρμα επικοινωνίας:

Όνομα

Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο *

Μήνυμα *