Πέμπτη, Απριλίου 12, 2018

Οι πρέσβεις στο γλωσσικό στόχαστρο!

Το τελευταίο διάστημα, λόγω της επικαιρότητας και των τρεχουσών εξελίξεων σε παγκόσμιο αλλά και σε εγχώριο επίπεδο, διαβάζουμε συνεχώς τις δηλώσεις και τις εκτιμήσεις πρέσβεων, κυρίως Αμερικανών και Ρώσων, για τις εντάσεις που σημειώνονται. Κρίνεται σκόπιμο να παρακολουθήσουμε κι εμείς, λοιπόν, τις εξελίξεις… γλωσσικά.

Αρχικά:

Πρέσβυς (λόγιο και αρχαίο) = πρέσβης = πρεσβευτής: ο ανώτατος διπλωματικός αντιπρόσωπος ενός κράτους σε ξένη χώρα. Πρέσβειρα: η γυναίκα πρέσβης αλλά και η σύζυγος του πρέσβη.


Παρατηρήσεις:

•  Για το θηλυκό μπορούμε, φυσικά, να πούμε και: η πρέσβυς, η πρέσβης και πιο σπάνια η πρεσβευτής.
• Ο πληθυντικός του "πρεσβευτής" είναι οι "πρεσβευτές" και του "πρέσβης" οι "πρέσβεις" και όχι οι "πρέσβηδες" (!). Χρειάζεται προσοχή, γενικότερα, στην κλίση των επιθέτων πρέσβυς / πρέσβης.
• Πολλές φορές χρησιμοποιούμε τα παραπάνω στην έκφραση "…καλής θελήσεως" για να κάνουμε αναφορά στο άτομο που αναλαμβάνει το έργο της καλλιέργειας των σχέσεων μεταξύ του κράτους που εκπροσωπεί και ενός άλλου κράτους ή οργανισμού, π.χ.: Η διάσημη ηθοποιός είναι και πρέσβειρα καλής θελήσεως του ΟΗΕ...
• Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τα παραπάνω επίθετα και με ευρύτερη έννοια, προκειμένου να χαρακτηρίσουμε το άτομο που διαδραματίζει τον ρόλο αντιπροσώπου-εκπροσώπου της χώρας του σε κάποιο τομέα στο εξωτερικό, π.χ.: Ο Καβάφης θεωρείται ο πρεσβευτής της νεοελληνικής ποίησης... 
•  Προσοχή στη διαφορά μεταξύ πρέσβη - πρόξενου - διπλωμάτη: Κατ' αρχάς, όλοι αποτελούν μέλη της διπλωματικής αποστολής ενός κράτους σε ένα άλλο. Ο πρέσβης βρίσκεται στις ανώτατες βαθμίδες της ιεραρχίας του Διπλωματικού Σώματος (δηλαδή ο πρέσβης είναι διπλωμάτης, αλλά όλοι οι διπλωμάτες δεν είναι πρέσβεις), πρόξενος είναι ο επίσημος εκπρόσωπος μιας χώρας που βρίσκεται σε μια άλλη για να εξυπηρετεί κυρίως τα συμφέροντα  (εμπορικά, ναυτικά κ.λπ.) της πατρίδας του και διπλωμάτης είναι ο ανώτερος κρατικός λειτουργός του Υπουργείου Εξωτερικών και επίσημος αντιπρόσωπος μιας χώρας που βρίσκεται επίσης σε μια άλλη, είτε σε πρεσβεία είτε σε προξενείο, για να χειρίζεται εθνικά θέματα.  Στην ουσία ο πρέσβης είναι ο κύριος εκπρόσωπος μιας χώρας, γι' αυτό και υπάρχει μια πρεσβεία σε κάθε χώρα (και συνήθως στην πρωτεύουσά της) την ίδια στιγμή που μπορεί να υπάρχουν για την ίδια χώρα περισσότερα προξενεία σε άλλες πόλεις της (για παράδειγμα, η Τουρκία έχει μια πρεσβεία στην Αθήνα αλλά τρία προξενεία σε: Θεσσαλονίκη, Κομοτηνή και Ρόδο). Ως εκ τούτου είναι εύλογο ότι είναι διαφορετική και η φύση των καθηκόντων τους.

Οι λέξεις που ακολουθούν μπορεί να ακούγονται παρόμοιες με τις παραπάνω (εξάλλου ανήκουν στην ίδια οικογένεια) αλλά διαφέρουν στο νόημα:

-πρεσβύτης: ο ηλικιωμένος, ο γέροντας.
-πρεσβύτερος, -η, -ο: 1. ο μεγαλύτερος σε ηλικία, ο γεροντότερος (δηλαδή συγκριτικός βαθμός) και 2. πρεσβύτερος ως αρσενικό ουσιαστικό: ο έγγαμος ιερέας, επομένως --> πρεσβυτέρα: η σύζυγος του ιερέα, κοινώς η παπαδιά.
-πρεσβυτεριανός, -η: που ανήκει ή αναφέρεται στους πρεσβυτεριανούς, δηλαδή σε Άγγλους διαμαρτυρόμενους που δεν αναγνωρίζουν το επισκοπικό αξίωμα και διοικούνται από πρεσβυτέρους (έτσι χαρακτηρίζονται και οι ευαγγελικοί της Ελλάδας). 

Πρέσβυς στα αρχαία ελληνικά σήμαινε «γέρων». Ωστόσο, ποιος είναι ο συνδετικός κρίκος μεταξύ ανθρώπου μεγάλης ηλικίας και αξιώματος, όπως παρατηρούμε από τις σημασίες που προκύπτουν από αυτήν την οικογένεια λέξεων; Κατά την αρχαιότητα ως πρέσβεις αποστέλλονταν οι πρεσβύτεροι, δηλαδή όσοι ήταν μεγάλης ηλικίας. Το λεγόμενο "πρεσβεῖον" ήταν το αξίωμα και το προνόμιο που προσφερόταν ως δώρο σε ηλικιωμένο ως ένδειξη τιμής και σεβασμού. Αυτή η νοοτροπία αποκαλύπτεται και από τον θεσμό της Γερουσίας στη Σπάρτη που 28 από τα 30 μέλη της έπρεπε να είναι άνδρες από 60 ετών και άνω (οι άλλοι δύο ήταν οι βασιλείς που μπορούσαν να είναι νεότεροι), καθώς σε αυτήν την ηλικία ολοκληρωνόταν η στρατιωτική τους θητεία. Τούτο το αξίωμα αποτελούσε μεγάλη τιμή για τους εκλεγμένους άνδρες. Kάτι αντίστοιχο συναντούμε και στην αρχαία Ρώμη με τη Σύγκλητο, τη Senatus που προέρχεται από τη λέξη senex --> ηλικιωμένος. Σε όλες τις παραπάνω περιπτώσεις επιλέγονταν άνδρες μεγάλης ηλικίας που λόγω της εμπειρίας και της σοφίας που διέθεταν ήταν ικανοί να συμβουλεύουν και να λαμβάνουν σημαντικές αποφάσεις, αλλά την τιμή αυτή είχαν μόνο όσοι είχαν και αριστοκρατική καταγωγή.

Φυσικά, ο θεσμός της Γερουσίας δεν υφίσταται στην Ελλάδα αλλά υπάρχει σε άλλες δημοκρατίες με πιο γνωστές τις ΗΠΑ (US Senate) και η ονομασία διατηρείται από την αντίστοιχη λατινική λέξη, αλλά δεν έχει να κάνει πια με ηλικιακά κριτήρια (προϋπόθεση για τον γερουσιαστή αποτελεί το να είναι τουλάχιστον 30 ετών!).






2 σχόλια:

  1. Θαυμάσια ανάλυση που ανταποκρίνεται στον Οργανισμό του Υπουργείου Εξωτερικών (ν.3566/2007) και μάλιστα εμπλουτισμένη με ενδιαφέροντα ιστορικά στοιχεία.

    ΑπάντησηΔιαγραφή



About Me Σοφία Τατίδου - Φιλόλογος και Υποψήφια Διδάκτωρ Πολιτικών Επιστημών (ΑΠΘ) στη Σύγχρονη Ιστορία. Ερευνητικά ενδιαφέροντα: γλώσσα, πολιτική και εξουσία, μελέτη του φύλου, κοινωνική ιστορία και κοινωνικά κινήματα. Mπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μου μέσω της παρακάτω φόρμας, τοποθετώντας τα στοιχεία σας. Τα πεδία με αστερίσκο (*) είναι υποχρεωτικά.

Φόρμα επικοινωνίας:

Όνομα

Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο *

Μήνυμα *